Başlıca Merdiven Terimleri ve Genel Yapım Kuralları

Plan ve kesiti aşağıda verilen örnek merdiven üzerinde bazı ölçü ve tanımlamalar gösterilmiştir.

(1)-RIHT (a): Basamak yüksekliğidir. Yapı tipine göre rıht yükseklikleri:
-Bahçe ve dış girişlerde ………………………………… 14-16 cm.
-Okul, tiyatro, hastane, v.b. ……………………………. 16-17 cm.
-Konut ve apartmanlarda ……………………………….. 17-18 cm.
-Çatı arası, bodrum, v.b. ………………………………… 20-25 cm.
arasında seçilebilir. Bir katın ya da merdivenin yüksekliğine göre rıht sayısını bulmak için kat yüksekliği rıht yüksekliğine bölünür.

an=H/a
(2)-BASAMAK (b): Merdivenle çıkışta ayak basılan yüzeydir. Basamağın genişliği 2a + b = 60 ~ 63 cm; b = (60 ~ 63) – 2a eşitliğiyle hesaplanır. Erişkin bir insan adim uzunluğu olarak (60 ~ 63) cm alınmaktadır. Basamak genişliğini bulmak için öncelikle rıht sayısı (an) hesaplanır ve buradan basamak sayısı bn = an -1 eşitliğiyle elde edilir. Basamak genişlikleri hiçbir yerde 10 cm. den az olamaz.
Rıht ve basamak için gerekli şekiller aşağıda verilmiştir:

(3)-SAHANLIK (S): Uzun merdivenlerde 15 – 18 basamakta bir veya merdiven kol boyunun ortasına gelecek şekilde bırakılan dinlenme platformudur. Sahanlıkta normal olarak (1) adım atılacağı kabul edilir; buna (n) dersek sahanlık boyu;
S = b + (60 ~ 63 cm) . n den bulunur.

(4)-MERDİVEN YÜKSEKLİĞİ (H): İki kat arasındaki yükseklik olarak merdiven yüksekliği alınır. Rıht yükseklikleri toplamı merdiven yüksekliğine eşittir: (H = Σ a).
(5)-MERDİVEN GENİŞLİĞİ (B): Toplu yaşanan ve kullanılan ortak binalar ve dörtten fazla daireli yapılarda en az 1.20 m; diğer küçük ve bağımsız yapılarda en az 1.10 m alınmalı; her fazla kat için merdiven genişliği 0.10 m artırılmalıdır. Merdiven genişlikleri tek katlı bağımsız konutlarda 1.00 m ye servis merdivenlerinde de 0.70 m ye indirilebilmektedir.

(6)-MERDİVEN KOL BOYU (L): Basamak genişliğinin basamak sayısıyla çarpımıdır. (L=b.bn) Merdivende ayrıca sahanlık varsa hesaplanan kol boyuna bu da eklenir ).

(L=b.bn) + S

(7)-ÇIKIŞ HATTI: Düz merdivenler ile normal genişlikteki döner merdivenlerde merdiven genişliğinin tam ortasından geçen ve üzerinde en çok yürünen doğrudur. Bu çizgi > 1.20 m olan merdivenlerde merdiven iç çizgisi ya da küpeşteden 55 – 60 cm içeriden çizilebilmektedir. Basamak genişliği ölçüsü bu çıkış hattı çizgisi üzerinden alınır ve hiçbir yerde eksik ya da fazla olmamalıdır.

(8)-KORKULUK VE KÜPEŞTE: Merdivende emniyeti sağlamak üzere boş olan yan tarafına demir, ahşap, prinç ya da alüminyumdan yapılan dikmelere “korkuluk”, bu korkulukların üzerine çıkış hattı boyunca yine ahşap, alüminyum, metal, plastik, taş veya mermerden yapılan dayanma çubuklarına da “küpeşte” denilmektedir. Gerekirse merdivenin duvar tarafına da konulan küpeşte 10 -15 cm genişliğinde ve çeşitli profil kesitli olarak yapılır. Aşağıda verilen şekillerde de görüleceği üzere çok çeşit ve tiplerde üretilmekte olan korkuluk ve küpeşteler basamaklara ve duvarlara ön, yan veya üstten tespit edilmektedir. yükseklikleri 90 cm, taşıyabilecekleri birim yük ise 50 ila 100 kg/m olmaktadır