BETON ŞOSE KAPLAMALARI HAZIRLIK ŞANTİYELERİNDE:

Çimento bir ana depoda toplanır.
Şosenin birinci ve ikinci kat tabakalarına gerekli olan agrega ayrı ayrıdır ve iki ayrı yerde istiflenmelidir.

BETON ŞOSE İNŞAAT ŞANTİYELERİNDE:

Tamamen makineler kullanılır. Tüm işler ayrı makineler tarafından yapılır. Bir beton şose inşaatında yapılacak başlıca işler şunlardır:

1-Beton dökülecek kısmın k yanına ray döşenir
2-Zeminin üst yüzey tokmakla dövülerek sıkıştırılır.
3-Kalın kağıt serilir
4-Alt katın betonu dökülür.
5-Alt kat betonu yayılır, serilir.
6-Alt kat enine beton derzi yapılır.
7-Alt kat betonu sıkıştırılır.
8-Üst kat betonu dökülür
9-Üst kat betonu yayılır, serilir.
10-Üst kat enine beton derzi yapılır.
11-Üst kat boyuna beton derzi yapılır.
12-Üst kat betonu sıkıştırılır
13-Üst kat betonunun derzleri yeniden gözden geçirilir
14-Üst kat betonunun üzerine güneşlik gerilir
15-Üst kat betonu sulanır

Akım direğinin boyu 60 m.ye kadarsa ve ahşaptan yapılmışsa beton kovasının en fazla 500 lt.lik olması, direk, çelikten yapılmışsa en fazla 750 lt.lik olması gerekir.
Bu direklerin çalışma alanlarının yarıçapı 30 m. ye kadardır ve böyle bir düzenleme beton hacminin 2000 m³ den çok olması halinde ekonomik olur. Böyle bir sistem bir nokta etrafında toplanan stadyum gibi yerlerde uygundur. Gene aynı şekilde liman inşaatlarında da kullanılabilir.
Yapılan sulu betonu taşıma işinden kurtulmak için orta yere sabit akım direği dikilir ve ucuna dönebilen bir huniyle boru sistemi asılır. Karışmış beton bir asansörle huniye kadar çıkarılır ve dökülür. Beton, huniden borular aracılığıyla yapıya taşınır. Yalnız beton borusunu taşıyabilmek için altına iskeleler gereklidir.

DURUR AKIM KULESİYLE BETON DÖKME

Prensip tamamen bir öncekinin aynıdır. Direk yerine burada bir kule yapılmıştır. Böyle bir sistemin çalışma alanının yarıçapı 45 m.ye kadar olup, 3000 m3den daha büyük beton dökümünde ekonomiktir. Kule yükseklikleri 80 m.ye, beton kovası hacmi de 1500 lt.ye kadar olabilmektedir.

DURUR KABLOLU KRENLE BETON DÖKME

Viyadük gibi derin vadilerde inşaat işlerinde, yapı üzerine bir kablo gerip, betonu kren’in gode’lerine doldurup bunları bir şaryo’ya asılı olarak hareket ettirerek yapı üzerine gönderip beton dökme işlemlerinden oluşan bir sistemdir.

DEVİNGEN KABLOLU KRENLE BETON DÖKME

Barajlarda olduğu gibi yapı genişliğinin büyük olduğu durumlarda taşıyıcı kablonun sabit olması, betonun istenilen yere ulaşmasını önler. Bu gibi durumlarda taşıyıcı kablo hareket edebilir şekilde düzenlenir.

Arabanın hacmi 100-300 lt.dir. Şantiye içinde kolaylıkla sürebilmek için kalastan yapılmış bir yol oluşturulur. Yolun eni yaklaşık olarak 1 m. olur. Ayrıca yapının etrafını bir geçiş yoluyla çevrelemek kolaylık sağlar.

ÇEVRE DEKOVİLİYLE BETON DÖKME

Yapının etrafına dekovil hattı döşenir. Köşelere plakturnan konulur. Betonu temellere kaydırmak için uygun yerlerde düşüm olukları tertiplenir. Betonun serbest düşme yüksekliği en fazla 1.5-2.0 m. olmalıdır. Düşüm oluğunun yatayla yaptığı açı yaklaşık olarak 30° civarındadır.

YAPIYA PARALEL DEKOVİLLE BETON DÖKME

Dayanma duvarı gibi uzun bir yapı gözönüne alınırsa bu yapıya paralel ve kronman (tepe) kotundan bir dekovil hattı geçirmek gerekir. Dekovil hattı kavalet bir köprünün üzerinde bulunur.

KAVALET KÖPRÜ ÜZERİNDEN BETON TAŞINMASI VE BORUYLA DÖKÜM

Yapı kronman kotu çok yüksekte olursa yüksek bir kavalet köprü üzerinde gelen beton yapıya oluklar yardımıyla değil düşüm borularıyla dökülür. Prensip öncekinin aynısıdır.

İLETİM BANDIYLA BETON DÖKME

Betonyerin yüksek bir yerde kurulamaması halinde, hazırlanan beton, iletim bantlarıyla yüksek bir yapıya gönderilir. İletim bandının kurulabileceği en büyük eğim, aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi amax = 27º dir.

DEVİNGEN BETONAJ KULESİYLE YAPIYA PARALEL BETON DöKME

Yapının yüksek ve arazinin düz olması durumunda yapıya paralel ray döşenerek üzerine betonaj kulesi oturtulur. Betonyerle beton silosu bu kulenin üzerine yerleştirilir. Kulenin üst dikmelerine iki gergi yardımıyla iletim bandı takılır ve yapının üzerine uzatılır. Agrega ve çimento dekoville gelir, kulenin elevatör kovasına dökülür. Elevatörle çıkarılan agrega, agrega silosunda toplanır. Betonyerden çıkan beton, beton silosunda toplanır ve oradan iletim bandı yardımıyla döküm borusunun hunisine gider, boru aracılığıyla betonlanan kota erişir.

KULELİ VİNÇLER VE KÖPRÜLER YARDIMIYLA BETON DÖKME

Kuleli vinç, kalıpların oturtulmasına, kaplama taşlarının taşınmasına, betonun yerine dökülmesine yarar. Eğer beton bir yamaçta hazırlanıyorsa, kavalet bir köprü üzerine oturan bir dekovil hattı yardımıyla binanın yanına getirilir. Kuleli vinçle betonu taşıyan kova kaldırılır ve bir huni-boru sistemiyle beton yapıya dökülür.

BETON POMPAJI

Borularda betonun ilerlemesine, betonun çelik üzerinde sürtünmesi, dirseklerin akımı önlemesi ve betonun iç sürtünmesi engel olur. Kesintisiz ve iyi bir beton pompajı yapabilmek için betonun yeteri kadar akıcı kıvamda, yani su oranı yüksek olması gerekir. Yalnız bu arada belirli bir su dozajını da geçmemek gerekir. Su oranının yüksek olması segregasyona (=ayrışma) sebep olur. O halde hem uygun su karışımı hem de uygun granülometride ince malzeme için yeterli oranı bulmak gerekir.
Basınçlı havayla çalışan pompaj aletlerinde verilen hava betona karışır ve sıvı dozajını arttırır. Bu tip pompajda genellikle 5 kg/cm² lik basınç yeterli olmaktadır. Pompajda kullanılan beton karıştırma kabının en az 750 lt. olması, boruların yatayla yapacakları açıların da 60º yi geçmemesi gerekir. Pratikte 600 m. ye kadar yatay, veya 250-300 m.ye kadar yatay 40-50 m. ye kadar da düşey iletim yapılabilmektedir.
Beton tulumbalarının bulundukları seviyelere göre beton iletimi üç şekilde yapılır:

Pompaj yöntemi; tünellerde, galerilerde, diğer taşın yöntemlerinin uygun olmadığı derin temellerde, boyu ve yüksekliği fazla, taşıma iskelesi gerektiren durumlarda, güç araz koşularında, su altındaki beton işlerinde, şantiyede beton taşınının trafiği sıkça kesmesi durumlarında uygun olmaktadır.

BASİT BETON POMPAJI

Betoniyer yüksekte bulunur ve yapılan beton siloda toplanır, buradan beton pompaj boruları yardımıyla nakledilir. Yapıya yaklaşılıncaya kadar pompaj boruları zemn üzerindedir, yapıya yanaşması için borular bir rampa üzerine alınır ve beton döküm borularının üzerindeki hunilere oturtulur.

• Beton agregasının çıkarılması, işbaşına taşınması ve depo edilmesi
• Bağlayıcı malzemenin işbaşına taşınması ve depolanması
• Bağlayıcı malzeme ile agreganın betonyere veya diğer harman tesislerine taşınması
• Harman yapılması
• Yapılan betonun kalıplara taşınması ve konulması
• Kalıp ve iskelelerin hazırlanması için marangoz atölyesi kereste deposu yapılması, çeşitli kaldırma araçlarının temin
• Beton için gerekli suyun ve diğer gerekli araçların temin
• Demirlerin depo edilmesi, bükülmesi ve yerleştirilmesi için gerekli tesisler

Şimdi bu koşullarla ilgili bazı genel bilgileri gözden geçirelim:

• Agrega üzerine kısa bilgiler: Beton agregası üç çeşittir.

(a1) Tuvenan çakıl; ocaklardan , dere yataklarından alınır ve elenmeden kullanılır. Kum ve mıcırla karıştırılır.
(a2) Elenmiş çakıl; tuvenan malzemenin elenmesi ile elde edilir, karışık değildir.
(a3) Kırmataş; ocaktan çıkan taşlar kırılarak elde edilir.

• Agrega şantiyeye;

(1) Şoseler veya servis yolları üzerinden kara taşıtlarıyla
(2) Demiryollarıyla (normal, geniş ya da dekovil hatlarıyla)
(3) Hava hatlarla
(4) Su yollarıyla taşınır

• Betonlama işleri de şu iki şekilde yapılır;

Kesintili beton işletmesi: Barajlar, temeller, beton yol kaplamaları, dayanma duvarları, rıhtım duvarları gibi sürekli olarak yapımı gerekmeyen inşaatlarda betonlamaya ara verilebilir. Bu nedenle agrega şantiyeye işin durumuna göre belirli miktarlarda ve yavaş yavaş getirilip depo edilebilir.
Kesintisiz beton işletmesi: Tabliye plakları, kemer köprü, su altında beton gibi işlerde betonlama işlemi kesilemez, süreklidir. Bu nedenle tüm agreganın başlangıçta iş başına getirilip depo edilmesi gerekir.

Bağlayıcı malzemenin getirilmesi ve depo edilmesi:

Bu malzeme çuval ya da kağıt torbalar içerisinde, kargir, ahşap, demir ambar veya silolarda depo edilir. Her parti malzeme parti parti depo edilmeli ve giriş sırasına göre kullanılmalıdır. Çimento torbaları üst üste 12-13 sıra konulabilir ve ambar kapasitesi buna göre belirlenebilir.
(c-) Agrega ile bağlayıcı malzemenin betoniyere iletilmesi:
(c1) Agrega iletim araçları:
1. Kürek :2.5 m.uzaklık ve 1.5 m. yüksekliğe kadar
2. Kara taşıtları
3. Dekovil
4. İletim bandı (konveyor)
(c2) Bağlayıcı malzeme iletim araçları:
1. Depolardan iş başına normal kara taşıtlarıyla
2. Şantiyede işçi sırtında, el arabası veya iletim bandıyla taşınır.

d-) Harman tesisleri ve beton yapılması:
(d1)Yer harmanı yapılması: Bunun için genellikle saçtan veya ahşaptan 2 x 4 m. boyutlarında yapılmış düz bir platform kullanılır.
(d2) Betoniyerler: Bu tesisler;
1. Serbest düşmeli betoniyerler
2. Kesintili çalışan tesisler
3. Sürekli çalışan tesisler olmak üzere üç çeşittir.
Betoniyerler hacimlerine göre;
1.) 75, 150, 250 veya 500 lt lik küçük betoniyerler
2.) 1000, 1500, 3000 lt lik büyük betoniyerler olarak ikiye ayrılırlar. Saatte yapılan harman sayısına göre betoniyerin gücü tespit edilir.

B = V . S . K . R ………………….. [m³ / saat]

Burada;
B: Betoniyerin gücü
V: Betoniyerin bir defada yaptığı beton hacmi. . . . . . . : (m³)
R :Randıman katsayısı . . . . . . . . . . . . . :(0.96-0.98),
S :Saatte yapılan harman sayısı. . . . . . . : [Adet / saat]
-Sürekli çalışan tesislerde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . :S=30 adet/saat
-Büyük betoniyerlerde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:S=20 adet/saat
-Küçük betoniyerlerde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .:S=25 adet/saat
-Uzun sürede hesaplarda alınacak ortalama değer olarak . . . . . . . . . . .:S=20 adet/saat

1. Lokomotif
2. Furgon ve aletler
3. Kantin
4. İşçiler
5. Küçük malzeme
6. Kısa ray
7. Uzun ray
8. Makas
9. Makas Traversi
10. Travers